"Hồn túy Đảo Ngọc" - chủ đề của Festival Nước mắm Phú Quốc truyền thống lần thứ I diễn ra từ ngày 27-29/6/2025 tại công Viên Bạch Đằng - Phú Quốc. Đây là lễ hội đầu tiên của Phú Quốc hoàn toàn dành cho nước mắm truyền thống - một Di sản văn hóa lâu đời.
I. Lịch sử và giá trị văn hóa.
- Với bề dày lịch sử hơn 200 năm, nước mắm truyền thống Phú Quốc là kết tinh của thời gian, kinh nghiệm, tâm huyết và lòng tận tụy, được chế biến từ cá cơm tươi - cá cơm than hoặc cá cơm đen, đánh bắt từ vùng biển đảo Thổ Chu và được ướp ngay trên tàu với tỷ lệ 3 cá và 1 muối, sau đó được ủ chượp bằng phương pháp truyền thống trong thùng gỗ đặc trưng, mỗi giọt nước mắm không chỉ là hương vị, mà còn là cả một Di sản văn hóa của vùng đất này.
- Từ năm 2012, nước mắm Phú Quốc đã chính thức được liên minh châu âu (EU) cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý (PGI) trở thành sản phẩm đầu tiên của Đông Nam Á đạt được hình thức bảo hộ danh giá này.
- Cũng từ năm 2021, nghề làm nước mắm truyền thống Phú Quốc chính thức được công nhận là Di sản văn hóa Phi vật thể cấp Quốc gia, ghi dấu một chặng đường giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa lâu đời của Đảo Ngọc.
II. Các hoạt động chính của Festival.
1. Lễ khai mạc với chủ đề "Hồn túy Đảo Ngọc" đánh dấu bước chuyển mình trong hành trình khẳng định giá trị của Nước mắm Phú Quốc.
2. Triển lãm sản phẩm nước mắm truyền thống.
2.1 Triển lãm gần 30 thương hiệu nước mắm Phú Quốc, giới thiệu sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng địa phương.
Festival Nước mắm Phú Quốc lần thứ I năm 2025 quy tụ gần 30 thương hiệu nước mắm truyền thống tiêu biểu, từ các cơ sở lâu đời có tiếng như Khải Hoàn, Kim Hoa, Phú Hà, Thịnh Phát, Phụng Hưng, .... đến các nhà thùng có quy mô vừa và nhỏ hơn như Hải Nguyên, Hiệp Thạnh, Thạnh Lợi, Hiệp Phong, ... Mỗi gian hàng đều giới thiệu quy trình ủ chượp truyền thống, sản phẩm đạt chỉ dẫn địa lý Phú Quốc mang đến trải nghiệm chân thực về Di sản của Đảo Ngọc.
2.2 Khu vực ẩm thực đối với các món ngon chế biến từ nước mắm Phú Quốc.
- Ngoài triển lãm nước mắm truyền thống Phú Quốc, tại Festival Phú Quốc có tổ chức khu vực ẩm thực "các món ngon chế biến từ nước mắm Phú Quốc" là điểm nhấn đặc sắc không thể bỏ lỡ. Tại đây, khách tham quan sẽ được thưởng thức hàng loạt món ngon đặc trưng, được chế biến từ nước mắm Phú Quốc - tinh hoa ẩm thực truyền thống đã làm nên một Phú Quốc khó quên khi đến đây.
- Từ những món ăn dân dã như bún thịt nướng, gỏi cuốn, bún nhâm, nhâm đu đủ, ... tất cả đều mang đậm hương vị mặn mòi, thơm nồng của nước mắm nguyên chất. Đây không chỉ là nơi thưởng thức món ngon, mà còn là hành trình khám phá văn hóa ẩm thực đậm đà bản sắc Việt, gắn liền với nghề làm nước mắm truyền thống hàng trăm năm của người dân đất Đảo.
3. Không gian trải nghiệm: Trình diễn quy trình nghề truyền thống.
- Trình diễn nghề làm nước mắm từ đánh bắt, ủ chượp đến rút nước mắm đầu tiên - nước cốt.
Điểm nhấn đặc sắc của Festival là các hoạt động trình diễn nghề làm nước mắm truyền thống, tái hiện chân thực từng công đoạn từ đánh bắt cá cơm, ủ chượp trong thùng gỗ suốt hàng tháng trời, cho đến khoảnh khắc rút giọt nước mắm cốt đầu tiên - tinh túy của cả quá trình. Song song đó, các cooking show hấp dẫn giới thiệu cách chế biến món ăn ngon cùng nước mắm Phú Quốc nguyên chất, kết hợp với những tiết mục nghệ thuật dân gian, mang đến trải nghiệm sống động, đậm đà bản sắc Đảo Ngọc.
4. Hội thi vẽ tranh với chủ đề "Biển và ngư dân" dành cho các em thiếu nhi trên địa bàn Phú Quốc.
Trong chuỗi hoạt động sôi nổi của Festival nước mắm Phú Quốc lần thứ I năm 2025. Ban tổ chức đã khởi động Hội thi vẽ tranh với chủ đề "Biển và ngư dân" dành cho các bạn nhỏ từ các trường Trung học cơ sở và trung học phổ thông trên Đảo. Trong 120 phút sáng tạo, các em không chỉ thể hiện cảm xúc qua nét vẽ thân thương và nhiều màu sắc, bốc cục hài hòa. Không chỉ vẽ các bạn còn thuyết trình về suy nghĩ của mình, qua đó gửi gắm tình yêu đối với biển đảo quê hương, những con người tận tụy bám nghề truyền thống mà cha ông ta để lại, niềm tự hào về sản phẩm Nước Mắm Phú Quốc. Cầu nối tinh tế này góp phần làm phong phú thế giá trị văn hóa nghệ thuật của sự kiện
"Vá lưới cùng ngư dân" là một điểm nhấn thú vị trong Festival, nó là hoạt động trải nghiệm cũng được xem là sôi nổi, thú vị không kém dành cho bà con tham gia tại địa phương cũng như du khách tham quan được nhìn thấy và nghe kể chuyện nghề và cảm nhận được nhịp sống mộc mạc, giản dị, chân thật của làng chài tại Phú Quốc.
5. Hội thảo chuyên đề về quản lý chỉ dẫn địa lý, phát triển nghề truyền thống và công nghệ truy xuất nguồn gốc.
Chiều ngày 28/06/2025 trong khuôn khổ Festival Nước mắm Phú Quốc truyền thống trăm năm, UBND thành phố Phú Quốc phối hợp cùng Hội Nước mắm Phú Quốc và các sở, ngành tổ chức hội thảo chuyên đề tổng kết 10 năm quản lý và sử dụng chỉ dẫn địa lý "Phú Quốc" (giai đoạn 2014 - 2024)
Tại sự kiện, các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đã trình bày tham luận xoay quanh các vấn đề quản lý chỉ dẫn địa lý, phát triển nghề truyền thống và ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, nhằm bảo vệ thương hiệu và nâng cao vị thế sản phẩm trên thị trường quốc tế.
7. Văn hóa - ẩm thực - kết nối cộng đồng.
Không khí Festival thêm phần sống động với các hoạt động hấp dấn như Cooking show - giới thiệu món ngon từ nước mắm Phú Quốc, hội thi ẩm thực giữa các đầu bếp địa phương, cùng những màn giao lưu văn hóa du lịch, trò chơi dân gian, chương trình nghệ thuật dân gian sống động, đặc sắc của vùng biển Đảo.
6. Thực hiện lễ phát động: Mỗi người dân là một đại sứ du lịch.
Trong khuôn khổ Festival, lễ phát động với chủ đề "Mỗi người dân là một đại sứ du lịch" đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ về vai trò của cộng đồng trong việc quảng bá hình ảnh Phú Quốc. Không chỉ chính quyền hay doanh nghiệp, mỗi người dân địa phương, từ người làm nghề nước mắm, ngư dân, đến người bán hàng nhỏ lẻ - đều có thể góp phần xây dựng thương hiệu du lịch bằng sự thân thiện, chất lượng dịch vụ và niềm tự hào về Di sản quê hương tại Đảo Ngọc.
III. Hội thảo và thách thức hiện tại.
- Hội thảo về tổng kết quản lý chỉ dẫn địa lý "Phú Quốc" giai đoạn 2014 - 2024, các đại biểu ghi nhận những chuyển biến tích cực trong hoạt động sản xuất và phát triển thương hiệu nước mắm. Cụ thể ghi nhận số cơ sở tham gia hệ thống chỉ dẫn địa lý tăng từ 9 - 21, trong khi sản lượng tăng gấp 3 lần, đạt gần 759.600 lít/năm. Những con số này cho thấy hiệu quả rõ nét của công tác quản lý, đồng thời khẳng định sức lan tỏa của thương hiệu của nước mắm Phú Quốc truyền thống trên thị trường.
- Trực trạng hàng giả, sử dụng tên địa lý không đúng, cạnh tranh thiếu lành mạnh và sự thiếu minh bạch trong truy xuất nguồn gốc đang đặt ra những thách thức lớn cho ngành nước mắm truyền thống. Không chỉ gây ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu, tình trạng này còn làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng, đe dọa đến sự phát triển bền vững của nghề làm nước mắm trên Đảo Ngọc.
- Các giải pháp: Trước những thách thức đó, nhiều giải pháp đã được đề xuất nhằm bảo vệ và nâng tầm thương hiệu nước mắm phú Quốc. Trong đó trọng tâm là ứng dụng công nghệ hiện đại như AI và blockchain để xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử minh bạch, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng xuất xứ sản phẩm. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức cộng đồng và doanh nghiệp về quyền sở hữu trí tuệ cũng đóng vai trò then chốt trong việc giữ gìn giá trị Di sản và phát triển ngành nghề truyền thống một cách bền vững.
IV. Góc nhìn doanh nghiệp về nước mắm truyền thống.
- Các nhà thùng nước mắm truyền thống tại Phú Quốc đều đồng lòng, nhất trí về giữ vững phương thức sản xuất truyền thống, cam kết không phụ gia, và cho ra những sản phẩm cao cấp hơn như các dòng sản phẩm có độ đạm trên 40.
- Nhà thùng Nước mắm truyền thống Phú Quốc nói chung cũng như Nước mắm Kim Hoa nói riêng mong muốn thương hiệu của mình vươn xa khắp thế giới. Bên cạnh việc giữ gìn và phát huy giá trị tuyền thống, việc tích cực mở rộng mạng lưới du lịch chính là một hướng đi chiến lược nhằm đưa nước mắm truyền thống Phú Quốc vươn xa hơn. Thông qua các hoạt động như tour trải nghiệm tại nhà thùng, kết hợp ẩm thực địa phương với di sản nước mắm, hay liên kết với các đơn vị lữ hành trong nước và quốc tế, sản phẩm không chỉ được giới thiệu như một đặc sản, mà còn như một phần không thể thiếu trong bản sắc văn hóa Phú Quốc. Đây là cơ hội để du khách các nơi tiếp cận và hiểu sâu hơn về một ngành nghề truyền thống có lịch sử hàng trăm năm - nơi hội tụ tinh hoa, tâm huyết và niềm tự hào dân tộc.
